Call for abstracts – The complexity of socio-cultural emergence: biosemiotics, semiotics and translation studies


Kobus Marais, University of the Free State
Reine Meylaerts, KU Leuven
Maud Gonne, UNamur/ UCLouvain

Confirmed keynote speakers:

Biosemiotics – Terrence Deacon (University of California, Berkeley)
Semiotics – Frederik Stjernfelt (Aalborg University, Copenhagen)
Translation studies – Michael Cronin (Trinity College Dublin)

Conference date: 26-28 August 2021

Place: KU Leuven, Belgium

Since the emergence of complexity thinking, scholars from the natural and social sciences as well as the humanities are renewing efforts to construct a unified framework that would unite all scholarly activity. The work of Terrence Deacon (2013), at the interface of (at least) physics, chemistry, biology, neurology, cognitive science, semiotics, anthropology and philosophy, is a great, though not the only, example of this kind of work. It is becoming clear that this paradigm of complex relational and process thinking means, among others, that the relationships between fields of study are more important than the differences between them. Deacon’s contribution, for instance, lies not (only) in original findings in any of the fields in which he works but (also) in the ways in which he relates bodies of knowledge to one another. An example would be his links between a theory of work (physics) and a theory of information (cybernetics) by means of a theory of meaning (semiotics).

This line of thinking indeed situates semiotics and biosemiotics in the centre of the abovementioned debate (also see Hoffmeyer, 2008; Kauffman, 2012).

In semiotics, Susan Petrilli’s (2003) thought-provoking collection covers a wide variety of chapters focused on translation, which she conceptualizes as semiotic process. Her work made it possible to link biosemiotics and semiotics through the notion of “translation”, which is what we aim to explore further in this conference.

Michael Cronin’s work in translation studies links up with the above through his use of the notion of “ecology”. To apprehend interconnectedness and vulnerability in the age of the Anthropocene, his work challenges text-oriented and linear approaches while engaging in eco-translational thinking. He calls tradosphere all translation systems on the planet, all the ways in which information circulates between living and non-living organisms and is translated into a language or a code that can be processed or understood by the receiving entity (Cronin, 2017, p. 71). The aptness of Cronin’s work on ecology finds a partner in that of Bruno Latour, whose development of a sociology of translation (2005) responds to the need to reconnect the social and natural worlds and to account for the multiple connections that make what he calls the ‘social’.

In an effort further to work out the implications of this new way of thinking, Marais (2019, p. 120) conceptualized translation in terms of “negentropic semiotic work performed by the application of constraints on the semiotic process” (see also Kress 2013). Building on Peirce, namely that the meaning of a sign is its translation into another sign, translation is defined as a process that entails semiotic work done by constraining semiotic possibilities. This conceptualization allows for the study of all forms of meaning-making, i.e. translation, under a single conceptual framework, but it also allows for a unified ecological view for both the sciences and the humanities. “The long standing distinction between the human and social sciences and the natural and physical sciences is no longer tenable in a world where we cannot remain indifferent to the more than human” (Cronin, 2017, p. 3).

These kind of approaches open ample possibilities for a dialogue between Translation Studies, Semiotics and Biosemiotics, exploring translation not only in linguistic and anthropocentric terms, but as a semiotic process that can take place in and between all (living) organisms – human and non-human organic and inorganic, material and immaterial alike. Not only the translation of Hamlet into French, or of oral speech into subtitles, but also communication between dolphins or between a dog and its master, or moving a statue from one place to another, or rewatching a film are translation processes. However, many of the implications of this line of thinking still need to be explored, and if the references to Deacon, Petrilli and Cronin holds, this should be done in an interdisciplinary way that tests, transgresses and transforms scholarly boundaries.

It is for this reason that we call for papers for a conference in which we hope to draw together biosemioticians, semioticians and translation studies scholars to discuss the interdisciplinary relations between these fields and the implications of these relations for the study of social and cultural reality as emerging from both matter and mind. We invite colleagues to submit either theoretical or data-driven or mixed proposals, reflecting on the complexity of social-cultural emergence as a translation process. Some of the topics that colleagues could consider would be the following:

· Is translation, as semiotic work and process, indeed able to link all of the biological world, including humans, with the non-living world in one ecology, and if so how?

· What conceptual constructs in each of the three fields are relevant for the other fields, and how?

· Could the fields learn methodological and epistemological lessons from one another? If so, what would these entail?

· Could collaborative scholarship enhance an understanding of social-cultural emergence, and if so, what would this scholarship entail?

· How, if at all, does entropy and negentropy play out differently in social-cultural systems compared to biological and/or physical systems?

· How does social-cultural emergence differ from biological and even physical emergence? Systems thinking tends to ignore differences like the intentionality of biological agents in contrast to physical agents. Thus, if one were to consider the possibility that intention has causal effect, how does one factor intention into thinking about complex adaptive systems?

We plan an interactive conference. Firstly, we invited three keynote speakers, one from each of the fields involved, to give their views on the relationships between these three fields. Secondly, apart from the normal responses to papers, we would like to end each day of the conference with a session (about one hour) in which the keynote speakers reflect, round-table style, on the papers of the day and in which participants have the opportunity to engage them and one another in open debate style.


Submission of abstracts – 1 December 2020
Notification of acceptance – 1 February 2021
Registration opens – 1 March 2021
Registration closes – 15 July 2021

Please e-mail enquiries and abstracts of around 300 words to one of the following addresses:


Cronin, M., 2017. Eco-translation: Translation and ecology in the age of the anthropocene. New York: Routledge.

Deacon, T. W., 2013. Incomplete nature: How mind emerged from matter. New York: WW Norman & Company.

Hoffmeyer, J., 2008. Biosemiotics: An examination into the signs of life and the life of signs. London: University of Scranton Press.

Kauffman, S., 2012. From physics to semiotics. In: S. Rattasepp & T. Bennet, eds. Biosemiotic gatherings. Tartu: University of Tartu Press, pp. 30-46.

Kress, G., 2013. Multimodal discourse analysis. In: J. P. Gee & M. Handford, eds. The Routledge handbook of discourse analysis. New York: Routledge, pp. 35-50.

Latour, B., 2005. Reassembling the social: An introduction to actor-network-theory. Oxford: Oxford University Press.

Marais, K., 2019. A (bio)semiotic theory of translation: The emergence of social-cultural reality. New York: Routledge.

Petrilli, S., ed., 2003. Translation Translation. Amsterdam: Rodopi.

“Non verbum e verbo sed sensum de sensu”: Grieks in vertaling door de eeuwen heen​

Lezing door Berenice Verhelst (UGent)

Het gaat om een lezing voor een breed publiek georganiseerd door het Griekenlandcentrum in samenwerking met NKV Oost-Vlaanderen (Nederlands Klassiek Verbond). De lezing zal doorgaan op 15/4 om 20:10 via het platform Bongo Virtual Classroom, en is toegankelijk voor iedereen via de volgende link.

Aanmelden kan vanaf 19:50 (vragen zijn mogelijk via chat, deelnemers zullen enkel kunnen luisteren en kijken).

Wanneer Cicero het heeft over zijn vertaling van Demosthenes’ redevoeringen, stelt hij daarbij expliciet dat hij niet vertaald heeft als tolk maar als redenaar. Hieronymus vertaalde de Bijbel niet woord voor woord, maar naar de betekenis. De rederijker Cornelis van Ghistele verklaarde in 1554 dat hij de Aeneis van Vergilius “retoryckelijck” had overgezet “plaisant ende weerdig om lezen”. Hij vertaalt als dichter in een eigentijdse dichtvorm, taal en stijl – zoals voor hem bijvoorbeeld ook Ausonius, en na hem o.a. Joost Van den Vondel, Alexander Pope en Christopher Logue. Deze voordracht voert langs enkele hoogtepunten en markante momenten uit de vertaalgeschiedenis van het Grieks en het Latijn, beiden als vertaaltalen (vooral dan het Latijn) en vertaalde talen (vooral het Grieks), van in de oudheid tot vandaag, van Livius Andronicus tot Emily Wilson. We snuisteren in een kleurrijk verleden, met een kritische blik op de huidige vertaalpraktijk en ook met vragen voor de toekomst. Vertalingen zijn immers nooit een neutraal doorgeefluik. Ze geven een interpretatie, gekleurd door eigentijdse opvattingen (ook over vertalen), maar fungeren wel als plaatsvervanger en ambassadeur van de brontekst. Dat laatste is ook niet onbelangrijk in de context van vandaag waarin de zin van de studie van Latijn en Grieks steeds vaker in vraag wordt gesteld.

Studiedag – Avant-garde en poëzie in vertaling (UGent)

Op donderdag 12 maart vindt de studiedag over avant-gardepoëzie in vertaling aan de Universiteit van Gent plaats. De studiedag wordt i.s.m. TRACE georganiseerd.

Plaats: UGent, Campus Mercator, Abdisstraat 1, lokaal A1.04

Programma: Avant-Garde in Translation

Voor meer informatie, gelieve contact met de organisatoren op te nemen: Christina Bezari ( & Amaury de Sart (

Elies Smeyers – Lezing “Hugo Claus in Franse vertaling” (KULeuven)

De lezing is in het kader van de masteropleiding literair vertalen 2019-20 (KULeuven) georganiseerd.

Hugo Claus (1929-2008) wordt vaak voorgesteld als een boegbeeld van de twintigste-eeuwse Vlaamse literatuur, met een oeuvre dat ook in het buitenland niet onopgemerkt bleef. Vooral in het Franse taalgebied was de aandacht voor Claus’ werk ongezien. Dat vertalingen een essentiële rol speelden in deze internationale verspreiding van een Nederlandstalig oeuvre hoeft niet te verbazen. Niettemin kregen deze vertalingen, hun ontstaansproces en de vertalers tot voor kort weinig aandacht, alsof die verspreiding van Claus’ oeuvre louter het logische gevolg was van de kwaliteiten en het talent van de auteur.

Tijdens haar lezing gaat de spreker in op het collectieve project dat die internationale verspreiding mogelijk maakte, waarbij niet alleen zelfbemiddeling door de auteur en zijn entourage maar ook (internationale) netwerken van geëngageerde vertalers en bemiddelaars een sleutelrol speelden. Zij zet uiteen hoe die rol dankzij de analyse van tekstuele, paratekstuele en contextuele aspecten van het vertaalproces belicht kon worden en hoe archiefmateriaal kon bijdragen tot zowel netwerk- als tekstanalyse. Ten slotte besteedt ze ook aandacht aan de mate waarin de studie van hervertalingen temporele en spatiale verschillen in de (vertalers)netwerken, vertaalstrategieën en de internationale positie van de auteur en diens oeuvre in kaart kon brengen.

Elies Smeyers volgde na haar Master Westerse Literatuur (KU Leuven, 2013) het transnationale Postgraduaat Literair Vertalen (KU Leuven/Universiteit Utrecht, 2014) en publiceerde poëzie van Antoine Dufeu in vertaling in het tijdschrift Terras (Terras#11, 2016). Ze verdedigde onlangs haar proefschrift over de Franse vertalingen van het werk van Hugo Claus (joint PhD aan de UCLouvain en de UGent) en behaalde zo haar doctoraat in de Letteren en Vertaalwetenschap. Momenteel doceert ze het vak Nederlandse Cultuur aan de UCLouvain en bereidt ze de publicatie van haar proefschrift voor. Daarnaast volgt ze een voltijdse opleiding edelsmeedkunst.

Dinsdag 18 februari 2020 | 11 u | KU Leuven, Campus Sint-Andries, lokaal 2.10

Toegang: gratis

Voor praktische informatie over de bereikbaarheid van de campus:

Vacature : doctoral fellow (UGent, dep. Vertalen, Tolken, Communicatie)

The research group Translation and Culture at Ghent University ( seeks to recruit a PhD fellow (doctoral candidate) for its project on TRANSLATION AND FRANCOISM (2020-2024).

We offer a 4-year grant (2 + 2), on the condition of a positive evaluation after 2 years. The position is available from 1 May 2020, but the starting date is negotiable up to 1 September 2020 at the very latest.


Between 1939 and 1975 Francisco Franco’s administration held a tight control over public discourse in Spain. This project studies the role of translation during Francoism. A site of tension and censorship under Franco, translation throws light on cultural struggle and on the values, practices, and institutions that Francoism—or sectors of the regime—defended and opposed in various times and places. The project is currently looking for a research proposal about translation between Spanish and, preferably, (one of) the following languages: French, English, Dutch, German, Norwegian, Danish, or Swedish.

Topics available for research include, but are not limited to:

–a case study on the Francoist reception and translation of a film oeuvre;

–a case study on the Francoist reception and translation of (part of) a literary oeuvre;

–a case study on translation and journalism during Francoism;

–a case study on translation and political discourse during Francoism;

–a study that maps events, networks, and tendencies in one pivotal period of translation censorship (e.g., an important month or year in the Francoist censorship of translated film);

— a study that carries out a longitudinal study of an important agent of translation (e.g., a high-profile translator or an influential Francoist censor of literary or film translations). As a doctoral fellow at Ghent University

you will

– collect and analyze data from relevant archives (especially the Archivo General de la Administración in Alcalá, Madrid);

– present your ongoing research at national and international conferences;

– write a doctoral dissertation within four years;

– prepare individual and joint publications;

– occasionally assist in teaching activities at the department.

Ghent University is a top 100 university and one of the major universities in Belgium. Located in a vibrant historic city, Ghent University is a multilingual working environment and offers great career opportunities.


For more info and application :

Gastlezingen over literair vertalen (Nederlands-Duits)

In het begin van het tweede semester organiseert de VUB twee gastlezingen over literair vertalen (in het Atelier literair vertalen Duits-Nederlands):

– Hilde Keteleer (literair vertaalster Duits) op 6 maart, 10-13u;

– Lara Rogiers (Literatuur Vlaanderen) komt op 3 april, 10-13u: “hoe te beginnen als literair vertaler”

Research seminar ‘Translation Studies and Society’ (VUB)

Edition spring 2020: ‘On translation as a task, and (un)translatability’

The aim of this seminar is to exchange critical reflections and to discuss important topics in translation studies (such as (un)translatability; cultural transfer; identity, language and culture; translation and ethics/politics; translation and mother tongue; etc.). Translation theories will be discussed in relation to their significance for the translational applications as well as the other way around, translation practices will be described and examined for their significance in cultural studies and human sciences in general. Translation has become a metaphor in discussions on multiculturalism, globalization, diversity, and politics of recognition: translational experience and phenomena have relevance for culture and politics/society beyond their technical and linguistic aspects, and/or the merely linguistic domain.

In the three starting sessions of this seminar, the focus will be on three founding fathers of translation studies, Roman Jakobson, Walter Benjamin and Antonio Gramsci. From Jakobson we will read ‘On Linguistic Aspects of Translation’, optionally with some critical comment. From Benjamin we will focus on ‘The Task of the Translator’, with possibly a minor text on translation or a critical comment. In the case of Gramsci, we will read a critical text of Derek Boothman that focusses on the role of Gramsci’s reflections on language, translation and translatability in his entire social and political thought, and if appropriate, we will confront with some other critical text fragments of Peter Ives.

The research seminar is organized as a reading group. Participants will have to read texts (max. 20p.) and prepare in advance of every session. The texts will be provided well in advance, for the first session as soon as the registration is closed.

The seminar is organized by Prof. dr. S. Lavaert (BIAL).

Registration: participation is free of charge, but registration is required. Please send an e-mail to, by February 10th, 2020 at the latest.

Location: all sessions take place at the VUB, campus Etterbeek. The room will be communicated after the registration is closed.

Doctoral students: the research seminar is a part of the Doctoral School Human Sciences (DSh). Doctoral students need to attend every meeting and receive 1 credit per session.

Program: The first session takes place on February 27th, 2020, 16–18h (coffee will be provided), the next sessions on March 19th and April 30th (to be confirmed at the first meeting). Prof. dr. S. Lavaert will deliver a brief introduction of each session, in the first one on Jakobson.

Doctoraatsverdediging Elies Smeyers (joint PhD UCL/UGent)

Voor de doorbraak. De voorgeschiedenis van een ‘succesverhaal’.
Een onderzoek naar de genese en receptie van de vroege vertalingen van Hugo Claus’ werk in het Frans.

Promotors: Stéphanie Vanasten en Désirée Schyns.

De verdediging zal plaatsvinden op vrijdag 20 december 2019 in het Auditorium du Monceau, Musée L, Louvain-la-Neuve (Place des Sciences 3), om 14u30.–-mme-elies-smeyers.html

Gelieve jullie aanwezigheid te bevestigen vóór 18 december (contact:


Voor de doorbraak. De voorgeschiedenis van een ‘succesverhaal’.
Een onderzoek naar de genese en receptie van de vroege vertalingen van Hugo Claus’ werk in het Frans

Hugo Claus (1929-2008) wordt vaak gezien als een van de belangrijkste twintigste-eeuwse Vlaamse auteurs, met een oeuvre dat internationale lof ontving. Voor een Nederlandstalig auteur is vertaling in een centralere taal noodzakelijk om toegang te krijgen tot de World Republic of Letters. Al vanaf het prille begin van Claus’ literaire loopbaan speelden de talrijke en zeer vroege Franse vertalingen en Parijse publicaties van zijn werk een rol in de internationale circulatie en literaire consecratie van zijn oeuvre. Tot nu toe zijn deze vroegere Franse vertalingen echter nog maar zeer sporadisch bestudeerd. Om een beter inzicht te krijgen in de totstandkoming en effecten ervan op de internationale verspreiding en status van Claus’ werk onderzoeken we in deze studie de tekstuele en materiële vertaalprocessen van de vroegere Franse vertalingen evenals hun vroege internationale receptie. Vervolgens vergelijken we deze vroege vertalingen met de latere hervertalingen, om zo temporele en spatiale verschillen in de netwerken, vertaalstrategieën en internationale positie van de auteur en diens oeuvre in kaart te brengen. Gezien de vroege ontvangst en belangrijke positie van Claus’ dramawerk in zijn Franstalige receptie, zullen we onze aandacht hoofdzakelijk daarop toespitsen. Aangezien Claus’ dramaproductie niet losstaat van de rest van zijn werk, betrekken we echter ook andere belangrijke Franse vertalingen van zijn werk bij ons onderzoek. In onze analyse van het vertaalproces belichten we de tekstuele en paratekstuele ‘resémantisations’ die door linguïstische, ideologische, socio-culturele en historische verschuivingen teweeg worden gebracht en brengen die in verband met epitekstuele bronnen en allerhande contextuele factoren (de individuele en institutionele positie van de bemiddelaars, de contacten binnen de netwerken, de mediatisering van de auteur, vertaalsubsidies, kritische weerklank etc.). Op het kruispunt van deze tekstueel-discursieve en contextuele analyse onderzoeken wij de beslissende rol van vertalers en/of bemiddelaars in hun hoedanigheid van tekstuele ‘stemmen’ en extratekstuele ‘agents’. Bij uitbreiding wil deze studie die het culturele transferproces van een perifere naar een centrale taal onder de loep neemt ook bijdragen tot een beter begrip van de functie en positionering van twintigste-eeuwse Vlaamse, Nederlandstalige literatuur in Franse vertaling en van de interculturele, intra- en internationale dynamieken tussen het Nederlandstalige (Vlaamse) veld en het Franstalige veld, meer bepaald tussen het perifere subveld van Franstalig-Belgische vertalingen en het Parijse centrum en tussen Vlaamse en Franstalige intra-Belgische culturele velden.

Het literaire werk van Kader Abdolah (5-6 december, VUB)

Op 5 en 6 december organiseren Philippe Humblé, Hans Vandevoorde en Arvi Sepp (VUB) een colloquium over het literaire werk en de vertalingen van Kader Abdolah. Dit colloquium wordt i.s.m. CLIV georganiseerd en vindt plaats aan de VUB en Passa Porta.

Kader Abdolah (1954) woont sinds 1988 als politiek vluchteling in Nederland. Hij behaalde zijn diploma fysica aan de Universiteit van Teheran en raakte betrokken bij verzetsbewegingen, eerst tegen de Sjah en vervolgens tegen het islamitische regime. Na zijn vlucht naar Nederland begon hij met het schrijven van literatuur in het Nederlands, waarbij hij de taal leerde met behulp van inderboeken. In 1993 publiceerde hij zijn eerste boek in het Nederlands, De Adelaars, dat het Gouden Ezelsoor won, de Nederlandse prijs voor het beste debuut. Er volgden verschillende andere romans, waarvan Het Huis van de Moskee tot hiertoe de meest succesvolle was. Er werden meer dan 300.000 exemplaren van verkocht. Kader Abdolahs boeken zijn in 21 talen vertaald. Zijn laatste roman is Het pad van de gele slippers (2018).

Kader Abdolah is een van de meest vooraanstaande Nederlandse auteurs van het ogenblik. Hij is ook bijzonder aanwezig in het publieke debat in Nederland. Ondanks deze zichtbaarheid en populariteit is er op academisch vlak naar verhouding weinig onderzoek gebeurd naar zijn oeuvre. Dit colloquium heeft als doel Kader Abdolahs werk vanuit een literatuur- en vertaalwetenschappelijk perspectief te benaderen.

Programma van het colloquium :
Het literaire werk van Kader Abdolah (5 december)

Het literaire werk van Kader Abdolah (6 december)

CIRTI – Journée d’étude “Figures du retraducteur”

Op woensdag 11 december 2019 vindt de studiedag “Figures du retraducteur” aan het departement Vertalen en Tolken van de Universiteit van Luik plaats (rue des Pitteurs).

Programma : Programme Figures du retraducteur

«Alors que les originaux restent éternellement jeunes […], les traductions, elles, “vieillissent”». Cette idée, très répandue, justifierait les entreprises de retraduction, expliquerait que, régulièrement, les textes fassent peau neuve. Néanmoins, nombre d’autres facteurs entrent dans l’équation : aux facteurs textuels s’ajoutent notamment les considérations plus commerciales des stratégies éditoriales. En outre, le rôle des agents individuels (auteurs, traducteurs ou éditeurs, entre autres) est crucial dans le phénomène de la retraduction.

Cette journée d’étude entend mettre en lumière une série de « Figures du retraducteur ». Alors que le traductologue Yves Gambier traitera la question de la retraduction de textes non littéraires, Albert Bensoussan et Josée Kamoun évoqueront leur travail de (re)traducteurs littéraires et se concentreront, respectivement, sur les cas des retraductions de Conversación en La Catedral, de Mario Vargas Llosa, et de 1984, de George Orwell. L’écrivaine Marie Darrieussecq, qui a retraduit Ovide, Virginia Woolf, puis James Baldwin, parlera des liens qu’entretiennent, dans sa pratique personnelle, écriture et traduction. Vivien Féasson se penchera sur les raisons qui poussent à retraduire des œuvres de fantasy telles que La Roue du Temps ou Le Seigneur des Anneaux. Enfin, Patricia Willson et Justine Houyaux s’interrogeront sur la tâche du retraducteur quand texte et image se conjuguent dans des retraductions illustrées.


Inschrijvingen zijn nog mogelijk via deze link :